18 Cze
  • By Stowarzyszenie
  • Cause in

Powiązania mikrobioty jelitowej z ludzką psychiką


Autor: Kinga Majewska

Ostatnie lata obfitują w doniesienia naukowe dotyczące wpływu mikrobioty jelitowej na funkcje mózgu oraz zachowanie zdrowia i dobrej kondycji psychicznej. Sugeruje się, że probiotyki mogą stać się w przyszłości nową grupą leków nazwaną psychomikrobiotykami, która ma zastosowanie np. w psychiatrii. Poświęcono uwagę badaniom, które dowodzą, że mikroflora jelit może mieć wpływ na wiele zaburzeń psychicznych: autyzm, anoreksja, depresja, choroba Alzheimera i Parkinsona, ADHD [1]. Związek między mikroflorą jelit,
a funkcjonowaniem ośrodkowego układu nerwowego (OUN) ma swoje początki w okresie życia płodowego. Oddziałuje na niego wiele czynników np.: szczepienia, antybiotykoterapia, dieta, sposób porodu, ekspozycja na stres czy stosowanie środków chemicznych. Rozwój mikroflory bakteryjnej jelit rośnie liniowo wraz z dojrzewaniem neuronów mózgowia. Geny uczestniczące w powstawaniu synaps między neuronami w mózgu oraz między neuronami w układzie pokarmowym wykazują podobieństwo a każda ich mutacja może doprowadzić do nieprawidłowości zarówno w mózgu jak i w układzie pokarmowym [2]. Jak wiadomo stan zdrowia matki ma kluczowe znaczenie w rozwoju mikroflory jelitowej dziecka, co przekłada się na rozwój jego układu nerwowego. Przebiegający równolegle rozwój mikroflory bakteryjnej i OUN jest pod wpływem wielu czynników: dieta matki, stres i infekcje w ciąży, które są związane ze schorzeniami jak: ADHD, autyzm, schizofrenia. Dlatego określenie składu mikroflory jelitowej podczas ciąży jest istotnym posunięciem w kierunku zmiany składu ludzkiego mikrobiomu. Okres powstawania i dojrzewania OUN i mikrobioty jelitowej odznacza się ogromną podatnością na uszkodzenia. Wczesne dojrzewanie charakteryzuje się dużą wrażliwością na działanie czynników patologicznych, a nota bene w czasie dojrzewania początek ma wiele zaburzeń psychicznych takich jak uzależnienia czy schizofrenia. Można więc stwierdzić, że narażanie organizmu w trakcie dorastania na czynniki takie jak: stres, zła dieta, używki w połączeniu z niedojrzałą mikroflorą jelitową wpływają na rozwój OUN,
co w wielu przypadkach przekłada się na ujawnienie chorób natury psychicznej w młodym wieku [3].

Mikrobiota jelitowa posiada zdolność konwersji niestrawionych węglowodanów do krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (np.: octan, maślan, propian), które mogą aktywować receptory związane z białkami G na komórkach epilarnych jelit, co prowadzi do sekrecji peptydu YY, który hamuje motorykę przewodu pokarmowego i opóźnia pasaż jelitowy. Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe maja też zdolność do aktywowania receptora GPR 120, który wpływa na usprawnienie metabolizowania glukozy, uwalnianie GLP-1 i redukcję stanów zapalnych a sam propionian wykazuje zdolności indukowania zachowań autystycznych, co dowiedziono w badaniach na szczurach. Autyzm jest chorobą, za przyczynę, której uważa się dysproporcje w składzie mikroflory jelitowej. Znane są badania dowodzące, że skład mikroflory jelit u grupy ze stwierdzonym autyzmem różnił się od tego u zdrowych pacjentów. Mikroflora jelit u osób z autyzmem odznaczała się podwyższoną liczbą bakterii z rodzaju Clostridium. Także badanie polegające na obserwacji poprawy umiejętności komunikacyjnych przez pacjentów autystycznych umocniły pozycje mikrobioty w patogenezie tej choroby.  Do często diagnozowanych chorób psychicznych powiązanych ze zmianami mikrobioty jelit należy także depresja. U cierpiących na depresję odnotowano mniejszą liczbe bakterii typu Bacterioides przy jednoczesnym wzroście ilości bakterii z gatunku Alistipes, należcego do Bacterioides. Wzrost bakterii Alistipes odnotowano również w zespole chronicznego zmęczenia. Także zaburzenia lękowe wiążą się ze składem jakościowym i ilościowym mikrobioty jelitowej oraz, jak zaobserwowano, bywa, że współistnieją z zespołem jelita drażliwego. Istnieją badania, które przedstawiły, że suplementacja Lactobacillus casei Shirota zmniejszyła częstość występowania lęków w grupie badanych z zespołem przewlekłego zmęczenia.
Niedawno został odkryty związek między sposobem odżywiania a częstością występowania zaburzeń depresyjnych. Badania naukowe dowiodły, że dieta bogata w węglowodany, dieta wysokotłuszczowa i tak zwana dieta zachodnia- uboga w błonnik pokarmowy, może być czynnikiem występowania depresji. Zauważono, że sposób żywienia odpowiadający modelowi diety śródziemnomorskiej- spożywanie błonnika pokarmowego, produktów fermentowanych, produktów głównie roślinnych może zmniejszyć ryzyko depresji. Dieta śródziemnomorska wzbogacona o 15 g orzechów włoskich, 7,5 g orzechów laskowych, 7,5 migdałów dziennie zmniejsza ryzyko wystąpienia depresji u chorych na cukrzyce typu II o 41 %.
Ciekawe są dowody na to, że mikroflora jelitowa może determinować wybór konkretnych grup żywności przez gospodarza. Miktobiota wpływa na zachowania żywieniowe poprzez kilka mechanizmów: wywieranie wpływu na ośrodek sytości i nagrody, produkcję toksyn wpływających na apetyt i nastrój, wpływ na receptory m.in. smaku oraz przejęcie kontroli nad nerwem błędnym, przy czym istotne jest, że blokada nerwu błędnego powinna zmniejszyć uczucie chęci na konkretne produkty oraz doprowadzić do redukcji masy ciała [1]. Zmiany wpływające na skład mikroflory jelit mogą być przydatne w leczeniu popularnych chorób psychicznych. Podjęcie działań takich jak zmiana nawyków żywieniowych i probiotykoterapia mogą być alternatywą dla poprawy stanu zdrowia pacjenta

  1. Gulas E., Wysiadecki G., Strzelecki D., Gawlik-Kotelnicka O., Polguj M., 2018, Jak mikrobiologia może wpływać na psychiatrię? Powiązania między florą bakteryjną jelit a zaburzeniami psychicznymi, Psychiatr. Pol. Online first, 91, 1-17.
  2. Hadhazy A., Think twice: How the Gut Second brain influences mood and WellBeing, Scientific American, 2010, http://www.scientificamerican.com/article/gut-secondbrain/
  3. Borre Y., Keffe G., Clarke G., Stanton C., Dinan T., Cyran J., 2014, Microbiota and neurodevelopmental windows: Implications for brain disorders, Trends Mol.Med., 20, 509-515.
  4. Fot.: Fotolia